Grondwateronttrekking, luchtkwaliteit, duurzame energie, ecologische verbindingen: allemaal vrij tastbare en goed meetbare milieutopics. Straling is niet zichtbaar en dat maakt het tot een moeilijk grijpbaar milieuprobleem. Iedereen kent het afvalprobleem van kernenergie. Maar dat kan tenminste nog worden opgeslagen. Straling gaat door merg en been. Uit ons eigen Nederlandsche CoFaM (Cognitive Functions And Mobiles 2003) onderzoek van TNO blijkt zonder meer dat er effecten zijn van UMTS op ons welbevinden en lichamelijk functioneren. Zo is in dat onderzoek komen vast te staan dat kinderen in scholen met veel UMTS- en GSM-antennes klagen over hartkloppingen, pijn, tintelingen, duizeligheid en droge ogen. Uit een tienjarig onderzoek in Duitsland kan de voorlopige conclusie worden getrokken dat mensen die binnen een straal van 400 meter van een GSM-mast wonen driemaal vaker kanker krijgen dan mensen die verder weg wonen (zie het nummer van november Tijdschrift van het Umwelt-Medizin – Gesellschaft). Maar ook in Israël worden vier keer meer kankergevallen binnen 350 meter van zendmasten geconstateerd. Militairen die aan hoge concentraties blootstaan, hebben een verhoogde kans op leukemie. Als in Hoofddorp meer kanker wordt geconstateerd, dan weet ‘iedereen’, dat dit door de kerosine uitstoot wordt veroorzaakt. Bij straling ligt dit kennelijk minder voor de hand.

De aard van de straling (frequenties, modulatie, pulsering) is wezenlijk anders dan die van bijvoorbeeld radio en televisie. Het Zwitserse onderzoek van Dr. Peter Acherman moest een volgend traject inluiden. Dit onderzoek werd echter betaald door instanties die allen belang hebben bij de constatering dat er geen effect is. De onderzoekers zeggen trouwens totaal niets wat er binnen in het menselijk lichaam plaatsheeft bij urenlange blootstelling. Het rijksbeleid kan onmogelijk serieus worden genomen. Het Nationaal Antennebureau valt namelijk onder Economische Zaken. Dit ministerie heeft door de verkoop van licenties de staatskas met ettelijke miljarden euro’s gespekt. Economie pleegt uit haar aard niets met milieu op te hebben. Dit is overigens wederzijds. Hoewel in het Antenneconvenant alleen de Verenigde Nederlandse Gemeenten (VNG) contractpartij is, volgen vrijwel alle gemeenten klakkeloos het rijksbeleid. Maar inwoners ondervinden klachten aan den lijve. Dit raakt aan de volksgezondheid.

Soms moet je in een achteruitkijkspiegel naar de toekomst kijken. Hoe ging de overheid in het verleden met asbest om? Weliswaar werd in 1951 erkend dat asbest kankerverwekkend is, maar het gebruik van asbest werd pas in 1993 verboden. Een asbestaandoening kan zich soms dertig jaar na inademing van asbestdeeltjes openbaren; daarom sterven nog enige honderden mensen per jaar aan deze aandoening. De provincie moet op het terrein van UMTS haar eigen verantwoordelijkheid nemen. Een verwijzing naar het rijksbeleid zou wat al te gemakkelijk zijn, een provinciale bestuurslaag onwaardig. Verder is de provincie bij machte maatregelen te nemen, bijvoorbeeld in een Omgevingsplan. Zoals binnen 400 meter bebouwde kom geen zendmasten meer, zoals dat in Engeland bestaat.

Een begin van een maatregel zou kunnen zijn een verbod van masten op scholen. Het  groeiproces van kinderen moet niet door straling worden beïnvloed. Providers weten uiteraard dat straling de gezondheid ongunstig beïnvloedt. Vandaar hun voorkeur van masten op bejaardentehuizen. Het voorzorgsprincipe is op de Wereldmilieuconferentie in Rio de Janeiro internationaal overeengekomen: ‘Bij een concrete verdenking van schadelijkheid voor de gezondheid door nieuwe technieken dient direct gereageerd te worden en niet afgewacht te worden tot de, vaak moeilijk te bewijzen, oorzaken naadloos vastgesteld zijn’. De provincies moeten daarom niet langer het onomstotelijke bewijs afwachten, maar voorzorgsmaatregelen in het belang van de volksgezondheid in hun provincie nemen.

Cees Freeke